HOME

اهميت مسجد مقدس جمكران از ديدگاه فقهاى اسلام و علماء اعلام و آيات عظام

آية الله العظمى آقاى شيخ عبدالكريم حائرى

مرحوم حضرت آية الله العظمى حاج شيخ محمد على اراكى طاب ثراه در نماز جمعه قم فرمودند چند روز به اول ماه مانده عالم ربانى آقاى حاج شيخ محمد تقى بافقى محضر مبارك آية الله العظمى آقاى شيخ عبدالكريم حائرى متوفاى 1355 ه‍ق مى رسيدند جهت شهريه طلاب حوزه ، سوال مى كردند وضع شهريه چطور است ؟ مرحوم حائرى مى فرمودند جز سرمايه توكل چيزى در دست نيست ، ايشان )آقاى بافقى ( راهى مسجد مقدس ‍ جمكران مى شدند، از توجهات صاحب الزمان (ع ) مشكل شهريه حل مى شد.

آيت الله العظمى خوانسارى پياده به مسجد جمكران مى رود

آية الله احمدى ميانجى فرمودند: از جمله بزرگان كه به مسجد مقدس ‍ جمكران خيلى علاقه داشتند حضرت آية الله العظمى آقاى سيد محمد تقى خوانسارى رحمه الله عليه متوفاى 1372 ه‍ق كه با مرحوم حضرت آية الله العظمى آقاى اراكى متوفاى 1415 ه‍ق پياده به مسجد شريف جمكران مى رفتند.

آية الله آقاى حاج شيخ مرتضى حائرى و مسجد جمكران

ايشان مى نوسند: مسجد جمكران يكى از آيات باهرات عنايت آن حضرت است ، و توضيح اين مطلب در ضمن چند جهت - كه شايد خيلى ها از آن غافل باشند - مذكور مى شود:
(1) داستان مسجد جمكران كه در بيدارى واقع شده ، در كتاب تاريخ قم كه كتاب معتبرى است ، از صدوق عليه الرحمه نقل شده است .
مرحوم آقاى بروجردى كه مرد دقيق و ملائى بود، مى فرمود: اين داستان در زمان صدوق عليه الرحمه واقع شده ، و او نقل كرده است ، دلالت بر كمال صحت آن دارد.
(2) داستان مشتمل بر جريانى است كه مربوط به يك نفر نيست ، براى اين كه صبح كه مردم بيدار مى شوند مى بينند با زنجير علامت گذاشته شده است كه مردم باور كنند. و اين زنجير مدتى در منزل سيد محترمى ظاهرا به نام سيد ابوالحسن الرضا بوده است ، و مردم استشفاء به آن مى نموده اند. و بعدا بدون هيچ جهت طبيعى مفقود مى شود.
(3) جاى دور از شهر و در وسط بيابان جائى نيست كه مورد جعل يك فرد جمكرانى بشود، آن هم دست تنها در يك شب ماه رمضان .
(4) نوعا مردم عادى به واسطه ى خواب يك امامزاده را معين مى كنند، و مسجد از تصور مردم عادى دور است .
(5) اگر پيدايش اين مسجد روى احساسات مذهبى و علاقه مفرط به حضرت صاحب الامر(ع ) بود، مى بايست سراسر توسل به آن بزرگوار باشد، چنانكه در اين عصر مردم بيشتر زيارت حضرتش در آن مسجد مى خوانند و متوسل به آن حضرت مى شوند، در صورتى كه در اين دستور معنوى اصلا اسمى از آن حضرت نيست ، حتى تا به حال هم بيشتر معروف به مسجد جمكران است ، نه مسجد صاحب الزمان .
(6) متن دو داستان كه نقل شد، مشهود و يا مثل مشهود خودم بود، و هر داستانى ديگرى هست كه فعلا تمام خصوصيات آن را در نظر ندارم ، بعدا انشاء الله تحقيق نموده در اين دفتر - باذنه تعالى - ذكر مى كنم .
(8) در آن موقع كه زمين اين قدر بى ارزش بوده است ، فقط يك مساحت كوچكى را مورد اين دستور قرار داده اند، كه ظاهرا حدود سه چشمه از مسجد فعلى است ، كه در زمان ما خيلى بزرگ شده است (ظاهرا آن چشمه اى كه در آن محراب هست ، و دو چشمه طرفين باشد.
نگارنده كه خالى از وسوسه نيستم ، و خيلى به نقليات مردم خوش بين نيستم ، از اين امارات به صحت اين مسجد مبارك قطع دارم ، و الحمدلله على ذلك ، و على غيره من النعم التى لا تحصى .

آية الله حجت و مسجد جمكران

آية الله العظمى آقا سيد محمد حجت كوه كمرى قدس سره متوفى 1372 هجرى قمرى چهل نفر از فضلا حوزه علميه قم را انتخاب نمودند و دستور فرمودند به مسجد مقدس جمكران بروند و در آنجا بعد از نماز صاحب الزمان زيارت عاشورا بخواند و دعا كنند كه از عنايت حضرت ولى عصر خداوند متعال باران بفرستد.
طلاب محترم صبح پياده عازم مسجد جمكران شدند و بعد از نماز و زيارت عاشورا و دعا جهت باران كه مدتى بود باران نيامده بود از مسجد مقدس ‍ جمكران بيرون آمدند به طرف شهر مذهبى قم وسط راه باران چنان گرفت كه قابل تحمل نبود وقتى وارد منزل شدند جهت نماز كه خود آقا دستور داده بود كه گوسفندى بكشند و آبگوشت درست كنند تمام لباسهاى آقايان خيس شده بود به طورى كه فشار مى دادند و از لباس و عمامه ها آب جارى مى شد.
از بركات مسجد مقدس جمكران و عنايت حضرت صاحب الزمان نسبت به سربازان خود در آن روز بارندگى مفصلى شد.

آيت الله العظمى آقاى حجت در مسجد مقدس جمكران

حضرت آيت الله العظمى آقاى حجت رحمت الله عليه كه براى طلاب حوزه علميه شهريه مى دادند روز آخر ماه بود براى فردا كه اول ماه باشد زمينه براى شهريه نداشتند، به خادم مى فرمايد مركب را آماده كن تا بروم به مسجد مقدس جمكران معظم له عازم مسجد مى شوند بعد از نماز صاحب الزمان (ع ) و دعا عرض مى كنند آقا امام زمان عليه السلام اين حوزه علميه مال شما است اين طلبه ها سربازان حضرتعالى هستند آبروى ما مربوط به شما است راجع به شهريه حوزه عنايتى فرمائيد وقتى به منزل تشريف مى آورند خادم عرض مى كند آقا بعد از شما دو نفر آمدند و منتظر شما هستند معلوم مى شود جهت دادن وجوه شرعيه آمده اند و مبلغى پول خدمت آيت الله العظمى آقاى حجت مى دهند وقتى مى شمارند مى بينند به اندازه شهريه همين ماه است.

نظريه آية الله العظمى بروجردى درباره مسجد مقدس جمكران

حضرت آية الله العظمى آقاى بروجردى )قدس سره الشريف ( متوفى 1380 هجرى قمرى فرمودند: اگر موفق بشوم در قم دو كار انجام خواهم داد، يكى راه مسجد مقدس جمكران را باز خواهم كرد دومى بيمارستانى در شهر قم بنا خواهم نمود.

سخنان حضرت آية الله العظمى آقاى بروجردى

متن نامه حضرت حجه الاسلام واعظ شهير آقاى حاج سيد صادق شمس ‍ الدينى (معروف به شمس (
حجه الاسلام جناب آقاى عظيمى زيد توفيقانه ، پس از عرض سلام حسب الامر دو خاطر جهت كتاب ارزشمندى كه در تعظيم مسجد مقدس جمكران در دست تاليف داريد تقديم مى گردد اول اينكه اينجانب شاهد تشرف مرحوم آية الله العظمى حاج آقا حسين بروجردى طباطبائى رحمه الله عليه بودم كه چون محل پدرى ما نزديك به دروازه كاشان قم بود و راه نزديك جمكران از آنجا مى گذشت آن مرجع جهانى به وسيله درشكه تشرف به مسجد مقدس جمكران پيدا كردند و اهالى محل بخصوص ائمه جماعات اطراف آن محل آماده شدند كه در مراجعت آن مرحوم نماز مغرب و عشاء را به امامت آن مرجع در مسجد كيهانى برقرار سازند حقير هم كه حدود 18 سال داشتم يعنى حدودا سال 1330 بود حضور داشتم و ديدم كه بعد از نماز مغرب به عالمى امر كردند كه به مردم توصيه نمايند كه به مسجد مقدس جمكران رغبت نمايند و فرمودند اگر براى من مقدور بود نمازهاى واجب روزانه را در مسجد مقدس جمكران ادا مى كردم .

آية الله العظمى گلپايگانى به مسجد مقدس جمكران مشرف مى شوند

علماء و مراجع بزرگوار ما در مواقع حساس و بحرانهاى شديد با نوشتن عريضه و توسل به ساحت مقدس حضرت صاحب الزمان روحى له الفداء از آن حضرت كمك گرفته و مى گيرند.
از جمله حضرت آية الله العظمى آقاى گلپايگانى قدس سره متوفى 1414 هجرى قمرى كه در گرفتاريهاى مهم عريضه نوشته و در گل نهاده و به طرف مسجد مقدس جمكران قم روان مى شدند و عنايت خاصى به مسجد مقدس جمكران داشتند و از اين راه از حضرت ولى عصر امام زمان (ع ) كمك مى گرفتند.
حجه الاسلام و المسلمين آقاى ابطحى فرمودند:
در اواخر سال جنگ تحميلى بين ايران و عراق در حالى كه مرتب آتش و بمب بر سر مردم مى باريد و مردم بى پناه به اطراف و دهات به سر مى بردند و جمعى نيز به مسجد مقدس جمكران و اطراف آن پناه برده بودند حضرت آية الله العظمى گلپايگانى با جمعى از علماء و نزديكان مشرشف به مسجد مقدس جمكران شدند تا با توسل و عرض ادب به ساحت مقدس صاحب الزمان عليه السلام و دعا براى رفع گرفتارى مسلمانان مخصوصا ايران اسلامى حقير هم افتخار نصيبم شد لذا معظم له عريضه نوشته بودند براى آن حضرت به اينجانب دادند كه طبق دستور رسيده گل بگيرم و با دعاى مخصوص خدمت حضرت حسين بن روح ميان آب بيندازم حقير طبق دستور انجام دادم و عرض كردم آقاجان امام زمان اين نامه از طرف مرجع عاليقدر حضرت آية الله العظمى گلپايگانى است و مردم در حالى كه اطراف آقا را گرفته بودند مى گفتند يا صاحب الزمان حاجت آقا را امشب بر آورده فرما و همه گريه مى كردند و دعا مى كردند فردا صبح شخص مومن و صالح و عالم منزل آمد و فرمود من خوابى ديدم ولى مفهوم او را ندانستم تصميم گرفتم پيش شما بيايم و جواب بگيرم فرمود در عالم رويا ديدم شخصى فرمود به آقا بگوييد جواب شما را حضرت سه روز ديگر مى دهند.
من از خوشحالى گريه مى كردم همانطور كه نامه و عريضه آن مرجع بزرگ به وسيله من بود حضرت فرموده بودند پيش حقير آمدند تا من به آقا عرض ‍ كنم حضرت فرموده جواب عريضه سه روز ديگر داده مى شود و منتظر نتيجه بوديم كه روز سوم از طرف عراق اعلان آتش بس يك طرفه شد و جنگ تخفيف پيدا كرد و سرانجام جنگ تمام شد.
حجه الاسلام و المسلمين آقاى ابطحى فرمودند يكى از علما وارسته و متدين به منزل حقير آمدند و فرمودند چه خبر ديروز بعد از ظهر منزل آقا بود كه شخصى حرفى و مطلبى را دو روز قبل مى زد و پيش بينى مى نمود؟
حقير عرض كردم مرحوم آية الله امامى از اصفهان وجهى سهم مبارك امام عليه السلام فرستاده بود، رفتم خدمت آقا بدهم جمعى از علما محضر مبارك آقا بودند معظم له صدا زدند باقر (حجه الاسلام آقاى حاج سيد محمد باقر آية الله زاده گلپايگانى ) معلوم شد آقا نجم الثاقب را مى خواهند و خودشان بنا دارند عريضه بنويسند بنده كتاب نجم الثاقب را آوردم و جلو معظم له گذاشتم فورا حركت فرمودند و به افرادى كه در خدمتشان بودند فرمودند فردا بيائيد بلند شدند به طرف اطاق مخصوص خود نزديك درب اطاق عرض كردم آقاى امامى اين مبلغ را فرستاده اند تا خدمت شما بدهم فرمودند بماند براى افطارى ائمه جماعات اصفهان جهت ماه مبارك رمضان درب اطاق را بستند گويا مشغول نوشتن عريضه خدمت حضرت حجه عليه السلام شدند تا بعدا مشرشف به مسجد مقدس جمكران شوند اول غروب دكتر طالقانى تلفن زدند كه به اتفاق آية الله آقاى حاج سيد مرتضى قصد زيارت آقا را دارند عرض كردم آقا مشرف شدند به مسجد مقدس جمكران و پس از مراجعت كه به طول هم كشيد تا ساعت 10 شب بود كه موفق به زيارت و ديدار آقا گرديدند و جاى شما خالى چه حالى آقا داشتند و آن چند نفر كه در مجلس حضور داشتند عالمى بنا كرد كلمه لا اله الا الله را تكرار كردن و گفتند دو روز قبل آن عالم وارسته چه فرمودند؟ گفتند فرمودند من تا به حال منزل آية الله العظمى آقاى گلپايگانى و شخص ‍ ايشان را نديدم لكن چه خبر است مشاهده مى كنم فردا بعد از ظهر منزل ايشان و ساعتى چه نورى و چه حالى و چه رابطه اى و چه عنايتى به به و مرتب تكرار مى كرد و غبطه مى خورد و در شگفت مى بودند.
معلوم مى شود اين نوشتن عريضه و مشرف شدن به مسجد مقدس ‍ جمكران مورد قبول حضرت حق و عنايت امام زمان عليه السلام قرار گرفته است .

پيدايش مسجد مقدس جمكران از ديدگاه مرحوم آية الله العظمى نجفى مرعشى

مسجد جمكران از اوايل غيبت صغراى حضرت بقيه الله روحى له الفداء است .
و در نوشتجات قديمه سه اسم دارد:
1 - مسجد جمكران
2 - مسجد حسن بن مثله
3 - مسجد صاحب الزمان
و هر كدام از اين سه اسم به مناسبتى گفته شده .
مسجد جمكران مى گويند! چون متصل است به قريه جمكران كه يكى از قراء شهر مذهبى قم است .
مسجد شيخ حسن بن مثله مى گويند! نظر به اينكه در زمان او و به همت او اين مسجد ساخته شده است .
مسجد صاحب الزمان مى گويند ! نظر به اينكه وجود مبارك امام زمان در آنجا مكرر ديده شده .
و اين مسجد شريف مورد احترام كافه شيعه بوده است از غيبت صغراء (از شب سه شنبه 17 ماه مبارك رمضان سال 393 كه امام زمان دستور تاسيس ‍ آن را به شيخ حسن بن مثله داده ) تا به امروز كه حدود يكهزار و بيست و دو سال مى شود و همينطور كه شيخ بزرگوار محدث عاليمقدار مرحوم آية الله صدوق رحمه الله عليه كتابى به نام مونس الحزين دارند كه حقير آن نسخه را نديده ام ولى مرحوم آقاى حاج ميرزا حسين نورى استاد، استاد حقير از آن كتاب نقل مى فرمايد و در آن كتاب مفصلا قضيه اين مسجد جمكران و تاريخ حدوث آن را نقل نموده و بالجمله اين مسجد مقدس جمكران مورد احترام علماء اعلام و محدثين كرام شيعه بوده و كرامات متعدد از اين مسجد جمكران ديده شده است .
و نيز چند مرتبه تعمير و بنا شده ، بناء اول در زمان حسن بن مثله بوده ، بناء دوم او در زمان شيخ صدوق ، سپس در زمان صفويه هم چند مرتبه تعميراتى صورت گرفته ، و در زمان رياست مرحوم آيت الله حائرى مرحوم حجه الاسلام آقاى شيخ محمد تقى يزدى بافقى هم تعميراتى كرده اند و بعد از او آقاى حاج آقا محمد معروف به آقازاده كه از تجار محترم قم هستند و هنوز در قيد حياتند، ايشان نيز تعميراتى انجام داده اند.
در اين مسجد شريف مكرر كراماتى ديده شده است كه مرحوم شيخ محمد على كجوئى معروف به قمى در كتاب تاريخ قم در جلد اول و دوم اشاره كرده به كراماتى كه در آنجا اتفاق افتاده است و اشخاصى كه شرفياب حضور مبارك حضرت ولى عصر(ع ) شده اند.
خلاصه اين جاى ترديدى نيست كه مورد اهميت و مورد احترام شيعه بوده است و نمازى هم در آن جا نقل شده است ، البته بهتر اين است كه آن نماز را به قصد رجاء بجا بياورند و اين مسجد موقوفاتى هم داشته ، اراضى متعدده در اطراف داشته و در خود شهر مقدس قم رقباتى وقف اين مسجد داشته كه اكثر اينها از حال وقفيت بيرون رفته و ملك شده است و راجع به اين مسجد كتابچه هاى مختصرى نوشته شده ، ولى آنچه كه بايد و شايد در خصوصيات او نقل نشده .

چهل شب بيتوته در مسجد مقدس جمكران

حضرت آية الله العظمى نجفى مرعشى قدس سره الشريف  فرمودند: حقير خودم مكرر كراماتى در آن جا مسجد جمكران  مشاهده كرده ام ، چهل شب چهارشنبه مكرر موفق شدم كه در آن مسجد بيتوته كنم و جاى ترديد نيست كه از امكنه اى كه مورد توجه و منزول بركات الهى مى باشد و بعد از مسجد سهله كه از مساجدى است كه منتسب به وجود مبارك ولى عصر مى باشد كه شبهاى چهارشنبه اهالى نجف اشرف آنجا مشرف مى شوند، بعد از مسجد سهله اين بهترين مقام و بهترين جائى است كه منتسب به حضرت ولى عصر مى باشد.
اين مسجد محترم مسجد جمكران ، اصل مسجد، مسجد كوچكى است بعد از او مقدارى افزوده كرده اند و بر او اخيرا در اين دو سال باز پيش ‍ از آن مقدار افزوده شده ، به استدعاء حقير از بانيان خير آن قطعه كه از مسجد اصلى است موزائيك زمين او رنگش فرق دارد.
با زيادتهائى كه بعدا افزوده شده براى اينكه اگر كسى خواست در مسجد اصلى عبادت كند و نمازى بخواند و درك فيض كند اين علامت مشخصه را حقير گذارده ام در آنجا و اميدوارم انشاء الله به بركت صاحب نيمه شعبان وجود مبارك امام عصر(ع ) كه تمام عالم انتظار قدم شريف ايشان دارند، تنها يك اشتباهاتى بين خودشان دارند، يكى مى گويد آينده عيسى ، ديگر مى گويد عزير است ، يكى مى گويد زرتشت است ، ولى در اينكه شخصى بيايد كه اصلاح كند عالم را در اين عقايد اين عالم تمام مليين عالم است .
مولف گويد: اين قسمت از فرمايشات مرحوم آية الله العظمى آقاى نجفى مرعشى قدس سره است كه خود از عاشقان حضرت ولى عصر امام زمان (ع ) بودند و مكرر كراماتى از مسجد مقدس جمكران ديده است از روى نوار پياده شده و صداى معظم (نوار) در واحد فرهنگى كتابخانه عمومى حضرت ابوالفضل (ع ) موجود مى باشد.

آية الله شيخ محمد تقى بافقى در مسجد جمكران

عالم ربانى حضرت آية الله حاج شيخ محمد تقى بافقى كه بارها خدمت امام زمان (ع ) مشرف شدند و سهم بسازائى در رونق دادن به مسجد مقدس ‍ جمكران قم دادند.
يكى از علماء حوزه از حضرت آية الله العظمى آقاى حاج سيد محمد رضا گلپايگانى نقل كرد كه ايشان فرمودند: در عصر آية الله العظمى مرحوم شيخ عبدالكريم حائرى كه عده محصلين حوزه علميه قم به چهارصد نفر رسيده بود، در زمستانى طلاب از حاج شيخ محمد تقى بافقى كه مقسم شهريه مرحوم حاج شيخ بود عباء زمستانى خواستند و ايشان از مرحوم حائرى خواستند آية الله حائرى فرمودند چهارصد عبا از كجا بياورم ، گفت از حضرت صاحب الزمان (ع ) بگير.
فرمود: من راهى ندارم ، گفت : پس من انشاء الله مى گيرم و شب جمعه به مسجد مقدس جمكران رفته و روز جمعه به مرحوم حاج شيخ حائرى گفت : آقا صاحب الزمان (ع ) وعده فرمودند فردا كه شنبه است چهارصد عبا را مرحمت كنند.
و روز شنبه به وسيله مردى از تجار عباء رسيد و بين طلاب تقسيم كردند.

سخنان حضرت آية الله فاضل لنكرانى درباره مسجد جمكران

حضرت آية الله فاضل فرمودند (مرحوم والد به مسجد جمكران خيلى معتقد بود) فرمودند: من قبل از آمدن آية الله بروجردى به قم خواب ديدم كه در مسجد جمكران هستم .
آن موقع مسجد جمكران يك حياطى داشت و در وسط آن حياط يك انبارى بود كه سقف آن يك متر مرتفع تر از حياط مسجد بود، روى همين سقف آب انبار، منبرى گذاشته اند و شيخ طوسى رحمه الله عليه روى آن نشسته و تمام روى آن سقف و كف حياط مملو از طلبه است .
پدرم فرمود: تعبيرم از اين خواب اين بود كه شخصيتى به قم خواهد آمد و طلاب گرد او جمع خواهند شد و حوزه رونق خواهد گرفت ، طولى نكشيد كه آيت الله بروجردى به قم آمدند. اين كه چرا شيخ طوسى را خواب ديده و آن هم مسجد جمكران ؟ تعبير آن بعدها مشخص شد، زيرا مرحوم آية الله بروجردى به شيخ طوسى و آثار او بسيار اهميت مى داد، وقتى عبارات شيخ را از كتاب خلاف يا مبسوط مى خواند مثل اين كه روايتى از امام معصوم (ع ) دارد مى خواند با احترام و دقت در جزئيات كلمات آن همانند كلمات معصومين (ع )، مسجد جمكران هم شايد كاشف از اين باشد كه اصل آمدن ايشان به قم و رسيدن به مقام مرجعيت مطلقه با عنايت امام زمان (ع ) بوده است .